Eğitim- Genel Bilgiler
Belçika’nın idari yapısı genel anlamıyla Federal Hükümet ile Fransız Toplumu Hükümeti ve Flaman Toplumu Hükümetinden oluşmaktadır. Federal Hükümet eğitim konusunda zorunlu öğrenim yaşlarını ve diploma verilme şartlarını belirler. Federal Hükümette eğitim bakanı yoktur. Eğitim işleri Fransız Toplumu ve Flaman Toplumu Hükümetleri tarafından yürütülmektedir.
Fransız Toplumunda eğitimden sorumlu 3 ayrı bakan görev yapmaktadır. Bunlar İlk Öğretim Bakanı, Orta Öğretim ve Özel Eğitim Bakanı ile Yüksek Öğretim Bakanıdır.
Flaman Toplumu Hükümetinde ise bir eğitim bakanı bulunmaktadır.
Belçika’nın Valon (Fransızca konuşulan) Bölgesindeki okullarda eğitim dili Fransızca’dır. Flaman (Flamanca konuşulan) Bölgesindeki okulların eğitim dili ise Flamanca’dır. Brüksel’de ise hem Fransızca hem de Flamanca dillerinde öğretim yapan okullar bulunmaktadır. Öğretim metotları ve ders saatleri bölgelere göre değişebilmektedir.
Belçika’da okullar Devlet tarafından açıldığı gibi özerk kurum ve kuruluşlar tarafından da açılabilmektedir. Bu çerçevede okullar ; Belediye Okulları, Devlet Okulları ve Katolik (Dini) Okulları olarak sınıflandırılabilir. Bütün okullarda genel anlamıyla aynı öğretim programı ve çalışma planı uygulanmakta olup, okullar devlet tarafından denetlenmektedir. Söz konusu okulların giderleri devlet tarafından karşılanmaktadır.
Belçika’da eğitim 6 yaşından 18 yaşına kadar bütün çocuklar için zorunludur. Ancak bazı öğrencilere 16 yaşından sonra tam gün eğitim yerine belli günler okulda yüzyüze eğitim, diğer günler staj yapma olanağı sağlanır.
II. Belçika Eğitim Sisteminde Öğretim Kademeleri
Belçika eğitim sisteminde öğretim kademeleri ; Anaokulu, İlkokul, Orta Öğretim ve Yüksek Öğretim’den oluşmaktadır (EK-1).
A. Anaokulu
Belçika’da anaokulları çoğunlukla ilkokulların bünyesinde bulunduğu gibi, bağımsız anaokulları şeklinde de olabilmektedir.
Anaokulu eğitiminde, yaratıcı oyun şeklindeki eğitsel aktivitelerle grup çalışmaları yapılmasına ağırlık verilmektedir. Anaokulunun 3. sınıflarında, ilkokula hazırlık olması amacıyla okuma-yazma faaliyetleri de yapılmaktadır.
B. İlkokul
İlkokullarda öncelikli olarak dil ve matematik öğretimine ağırlık verilmektedir.
Ülke genelinde aynı müfredat programı uygulanmakla birlikte, okul müdürlüklerine öğretim metotlarını belirleme konusunda her geçen gün daha fazla serbestlik ve yetki verilmektedir. İlköğretimde yaygın olarak, öğrencilerin kendi ilgi alanları doğrultusunda, çevrelerini gözlemleyerek ve yaratıcı etkinliklere ağırlık verilerek eğitim yapılmaktadır. Aynı öğretim metodu orta öğretimde de uygulanır.
C. Orta Öğretim
Klasik orta öğretim okulları üç yıllık orta okul ve üç yıllık liseler olmak üzere iki kademelidir. Genelde öğrenciler orta öğretimin birinci yılında genel, teknik, sanat ve meslek okullarından birini seçerler. Daha sonraki yıllarda okul türü değiştirmek kolay olmamaktadır.
Öğrenciye daha fazla seçme hakkı tanıyan ve daha esnek olan modern sistem bütün devlet okullarında uygulanmaktadır. Modern orta öğretim okulları ikişer yıldan oluşan üç kademeden meydana gelmektedir. Orta öğretimin birinci yılında bütün öğrenciler aynı müfredatı takip etmektedirler. Görülen haftalık zorunlu ders sayısı 27-32 saat arasındadır. İlk iki yıl gözlem, takip eden iki yıl da ise üçüncü sınıfta seçilen bölümle ilgili eğitim verilmekte olup son iki yılda o bölümde uzmanlaşma eğitimi yapılmaktadır. Orta öğretimde öğrencilerin seçebileceği 24 ayrı bölüm bulunmaktadır. Öğrenciler yaptıkları bölüm seçimine göre orta öğretimi takiben üniversiteye devam edebilmekte ya da çalışma hayatına atılabilmektedir.
Modern orta öğretim okullarında öğrenciler bölüm seçimlerini ; öğretmenlerinin değerlendirmeleri ile kendi tercih, yetenek ve başarıları doğrultusunda genel, teknik, sanat ya da meslek eğitimi şeklinde yaparlar. Seçilen her bölümde sınıflara göre verilmesi zorunlu olan ortak dersler de bulunmaktadır.
Belçika’nın Flaman Toplumu Hükümeti, modern ve klasik olmak üzere iki ayrı orta öğretim sisteminin yol açtığı güçlükleri ortadan kaldırmak amacıyla, iki sistemin olumlu yönlerini birleştiren tek bir orta öğretim yapısı oluşturmuş ve uygulamaya koymuş bulunmaktadır. Oluşturulan bu yeni yapının amacı ; öğrencilerin bölüm seçimini üst sınıflara bırakarak, daha sağlıklı bir seçim yapmalarına imkan vermektir. Bu çerçevedeki orta öğretim 3 yıllık orta okul ve 3 yıllık lise öğretiminden oluşmaktadır.
Hem Flaman Bölglesinde hem de Valon Bölgesinde 6 yıllık meslek liselerini bitiren öğrencilerin, yüksek öğrenime devam edebilmek veya mesleki üst yeterlilik elde edebilmek amacıyla 7. sınıfı okumaları gerekmektedir.
Bilindiği üzere genel liseler, öğrencileri akademik yüksek öğretime hazırlamaktadır.
Meslek liseleri ise tarım, ticaret, metal işleri, matbaa ve grafik sanatları (EK-2) gibi mesleki ağırlıklı eğitim vermekte olup yukarda da belirtildiği üzere, meslek lisesi öğrencilerinin yüksek öğretime gidebilmek için 7. sınıfı okumaları gerekmektedir.
Teknik orta öğretimde ise daha çok yüksek öğretime yönelik akademik eğitim verilmekte olup aynı zamanda öğrenciler lise son sınıfta staj yaparak uygulamalı mesleki eğitim de alırlar.
Güzel sanatlar liselerinde fazla bölüm bulunmamaktadır. En önemli üç bölüm müzik, beden eğitimi ve görsel sanatlardır. Öğrenciler bu alanlarda öğretmen olmak için yüksek öğretime devam edebilirler.
Belçika’da ilkokulu bitiren öğrencilere verilen ilkokul diplomasını takiben, orta öğretimin ilk üç yılının sonunda orta okul diploması ; genel, teknik, sanat ve mesleki orta öğretimde altıncı sınıfın (son üç yılın) sonunda diploma verilmektedir. Genel, teknik ve sanat lisesi mezunları altıncı sınıf diplomasıyla yüksek öğretime devam edebilirler. Ancak, meslek lisesi mezunlarının, yüksek öğrenime devam edebilmek için bir yıl daha lise öğrenimi görerek yedinci sınıf diploması almaları gerekmektedir.
Çıraklık Eğitimi
D. Yüksek Öğretim
1.Yüksekokul Öğretimi
Belçika’da iki çetit yüksekokul öğretimi bulunmakta olup, bunlardan biri üniversite öğretimi seviyesindedir.
Kısa süreli yüksekokul öğretimi üç, nadiren dört yıllık mesleki ağırlıklı önlisans programlarını kapsar. Bu programları bitirenler, Flaman bölgesinde ikinci sınıftan başlayarak üniversiteye geçebilirler. Valon kesiminde bu durum için ise üç ayrı seçenek vardır : Hazırlık sınıfı okumak, giriş sınavından geçmek veya üniversitenin ikinci kademesine (3. ya da 4. Sınıfa) doğrudan geçiş. Bu seçenekler öğrencinin önlisans diplomasının derecesine ve üniversitede seçtiği alana/bölüme göre değişkenlik gösterir.
Uzun süreli yüksekokul öğretimi iki kademeyi kapsayan dört veya beş yıllık öğretim programları sunmaktadır. İlk iki yıl önlisans eğitimi olup takip eden iki veya üç yıllık öğretim sonunda lisans derecesi ya da mühendislik gibi mesleki ünvanlar alınır. Bu programlar üniversite seviyesinde olmakla beraber, üniversitelere göre daha çok bilimsel araştırma sonuçlarının iş hayatına uygulanmasına daha fazla ağırlık verirler.
Uzun süreli yüksekokul öğretimi olarak isimlendirilen programları bitirenler bunu kredilendirerek üniversite eğitimine devam edebilirler. Flaman bölgesindeki üniversiteler, aynı alanda öğrenime devam etmek istenmesi durumunda, 4-5 yıllık yüksek okul öğrenimini en az 2 yıllık üniversite öğrenimi olarak kredilendirirler ve öğrenciler doğrudan üniversite öğretiminin ikinci kademesinden başlatılabilirler. Bazı istisnai durumlarda, sınava girerek veya üniversitenin kararıyla 3 yıllık kredilendirme yapılarak üniversite öğrenimine 4. yıldan başlamak mümkün olabilmektedir. Fransızca konuşulan bölgedeki üniversitelerde ise üç ayrı seçenek bulunmaktadır : Bir yıl hazırlık eğitimi görmek, giriş sınavından geçmek ya da doğrudan üniversite ikinci kademe eğitimen başlamak. Söz konusu üniversiteye geçişler diploma derecesine ve üniversitede seçilen bölüme bağlı olarak gerçekleşmektedir.
2. Üniversite Öğretimi
Üniversite öğretimi üç kademeye ayrılabilir. İlk iki kademe önlisans ve lisans, üçüncü kademe ise lisansüstü öğrenim olarak isimlendirilebilir. İki veya üç yıl süreli üniversite birinci kademe eğitimi, yüksek öğretime geçiş hakkı veren lise diplomalı tüm öğrencilere açıktır. Bu eğitim kademesinde genel ve bölümle ilgili fen veya beşeri bilimlere giriş öğretimi verilir.
İkinci kademede ise ilk kademedeki 2-3 yıllık eğitimin üzerine en az iki en çok dört yıllık üniversite öğrenimini takiben alanlara göre öğretmen, mühendis, eczacı, tıp doktoru, veteriner vb. ünvanlar elde edilir. Bu öğretim kademesi bilimsel araştırmaya hazırlık olmak üzere hem uygulamalı hem de teorik çalışmaları da kapsar.
3. Lisansüstü Eğitim
Üniversiteler, üniversite öğreniminin ikinci kademesinden -lisans- derecesi alanlara üçüncü kademe eğitimi sunmaktadır.
Bazı uzun süreli yüksekokullar da üçüncü kademe programları uygulamaktadır. Bu okulların bir yıllık lisansüstü programları, eğitim amaçları doğrultusunda, üniversitelere göre daha pratik ve uygulamaya yönelik eğitim verirler. Bunlar, daha önce görülen yüksekokul eğitiminin genişletilmesi veya alanlarındaki belli bir konuda uzmanlaşma eğitimi vermeye yönelik programlar olabilir. Söz konusu eğitimin üniversitelerin lisansüstü programlarıyla karşılaştırılması zordur. Bu programlar aynı zamanda üniversite -lisans- mezunlarına da açıktır.
Bir yıl süreli olan ve tamamlayıcı lisanüstü yüksek öğretim programları olarak isimlendirilen eğitimde ise amaç lisans alanında daha geniş çalışmalar yapmak olup, sonunda bir akademik derece kazanılmaz.
Doktora ise orijinal araştırma ve tez yazımı geretiren yüksek öğretim üçüncü kademe programıdır. Lisans derecesi veya uzmanlık eğitimini takiben en az iki yıllık çalışma gerekmektedir. Ancak, doktora çalışmaları ortalama olarak dört ya da beş yıl sürmektedir.
III. Özel Eğitim
Özürlüler eğitimi, öğrencinin normal anaokuluna giriş yaşı olan 2,5-3 yaşında başlayıp, 21 yaşına kadar devam eder. Bir çocuk 2,5 yaşından itibaren her an için özürlüler anaokuluna kaydolabilir. Özürlüler ilkokulu eğitimi, normal olarak 6 yaşında başlar. Bu yaş süresi en fazla iki yıl ertelenebilir. Yani özürlüler ilkokulu eğitimine başlangıç yaşı sekiz yaşına kadar uzatılabilir. Bu geçişi öğretmenler kurulu ve rehberlik merkezinin tavsiye kararı belirler. Okul ve rehberlik merkezinin kararı ile özürlüler anaokul eğitiminden normal ilkokul eğitimine geçmek mümkündür. Özürlüler ilkokulu eğitimi normal olarak yedi yıl sürer. Yani çocuklar onuç yaşına kadar bu okula devam ederler. Orta öğretime geçiş bu okulda da iki yıl ertelenebilir. Özürlü öğrencilerin okullara taşınma işlemini yetkili makamlar üstlenmektedirler.
Kaynaştırma eğitimi ; bir özürü olmasına rağmen, normal eğitime devam eden öğrencilere verilen eğitimi içermektedir. Kaynaştırma eğitiminde; normal temel eğitim okulları ile özürlüler eğitimi okulları birlikte görev yapmaktadırlar. Böylece, özürlü öğrenciler, normal temel eğitim okulunda derslere ve faaliyetlere devam edebilirler. Kaynaştırma eğitimi geçici veya sürekli olabilir ve aynı zamanda derslerin ve faaliyetlerin sadece bir bölümünü veya tamamını kapsayabilir.
